Digitale vitrine van de Bibliotheek RUG

Bij het academisch onderwijs in vorige eeuwen was de “disputatio” een middel voor studenten om de geboden leerstof te verwerken. Er werd aan de hand van een vooraf gekozen en verspreide tekst een bijeenkomst belegd, waarbij een van de studenten als defendens optrad en medestudenten als opponenten, dit alles onder supervisie van de betreffende hoogleraar. Het is een genre dat het midden houdt tussen een scriptie en een werkcollege, waarbij steeds de vraag rijst of de tekst die als uitgangspunt diende - en die in de latere periode ook vaak op een eenvoudige wijze in druk werd uitgegeven en dus mogelijk overgeleverd is - door de student danwel door de hoogleraar is geschreven. Het was ook een oefening voor een eventuele promotie, waarbij de tekst diende als proeve van bekwaamheid en de defendens een meer zelfstandige rol als promovendus kreeg toegewezen, met de presiderende hoogleraar op de achtergrond en als promotor. Er is dus een belangrijk onderscheid tussen oefendisputaties en de disputatio pro gradu.

Veel onderzoek naar dit genre is er niet gepleegd. Zeer welkom is daarom de bundel: Disputatio 1200-1800: Form, Funktion und Wirkung eines Leitmediums universitärer Wissenskultur, met bijdragen van een congres in Kiel en uitgegeven onder redactie van Marion Gindhart & Ursula Kundert. Nadeel van zo’n bundel is dat er geen integrale beschrijving van het genre geboden wordtmaar wel worden daartoe belangrijke aanzetten gegevenen en er kunnen ook randverschijnselen als bijvoorbeeld schertsdisputaties aan de orde komen. Het lijkt me een belangrijk boek voor wie geïnteresseerd is in de geschiedenis van de academische scholing en voor de serieuze kant van het studentenleven, en hoe wetenschappelijke kennis werd overgedragen.

Catalogus RUG

Recensie van Robert Siedel

De horizon als grens van het kenbare, maar ook als drempel om te overschrijden, als metafoor en niet alleen dat: naar het transcendente, over de dood heen,  naar de andere wereld, gedreven door verlangen, het overkomen van grenzen en beperkingen - een prachtig thema. Waarom is dit boek niet eerder geschreven. Didier Maleuvre, hoogleraar literatuurwetenschap aan de University of California, deed het: The horizon: A history of our infinite longing. Hij maakte er een cultuurhistorisch verhaal van, vanaf het oude Egypte tot de eerste mens op de maan. De zes hoofdstukken behandelen tijdperken, en zo is de inhoudopgave veelzeggend en veelbelovend: The archaic age (2500-500 v.C.), The philosophical age (5/6 eeuw v.C.), The theological age (middeleeuwen), The scientific age (rond 1600), The subjective age (rond 1800) en The mathematical age (20ste eeuw). Nu nog lezen en dit boek niet opschuiven in de richting van de horizon “Nog te lezen boeken”…

Catalogus RUG

Bladeren bij Amazon

P.S. Met excuses voor de lange stilte hier; ook ik moest diep graven naar het password.

Het zijn roerige tijden voor de RK-kerk: er duiken allerlei seksschandalen in West-Europa en in Noord-Amerika op, priesters raken in diskrediet, het celibaat staat bijgevolg weer volop in de (leken)discussie en de paus reageert met de traagheid van eeuwen. Op zo’n moment is het goed om kennis te nemen van de geschiedenis. Helen Parish van de universiteit van Reading (UK) heeft in de afgelopen jaren onderzoek verricht dat onverwacht actueel is. Haar boek Clerical celibacy in the West: c. 1100-1700 behandelt de visie op het celibaat en de discussies daarover in verschillende periodes. De zes hoofdstukken behandelen achtereevolgens de vroege kerk, een vergelijking van “Rome” met de oosteuropese kerken, de gregoriaanse reformatie, de hervorming in de periode van paus Gregorius VII (11de eeuw), de late middeleeuwen, de periode van de reformatie (16de eeuw) en de katholieke kerk in de eeuw na de reformatie. Het celibaat heeft altijd onder vuur gelegen, maar de argumenten vóór en de kritiek tegen verschilden in de loop der tijden. Theologische, institutionele en morele aspecten komen aan de orde.

Eerder publiceerde deze auteur een vergelijkbare studie: Clerical marriage and the English Reformation (2000) - zeer positief besproken in het tijdschrift The sixteenth century (mogelijk beperkte toegang).

Onder redactie van Albert Oosterhof zijn de lezingen die in het najaar van 2008 in Brussel werden gehouden op een congres over Nederlands in hoger onderwijs en wetenschap bijeengebracht in een boek met de titel Nederlands in hoger onderwijs & wetenschap? Het is boek is geactualiseerd en uitgebreid met de tekst die Thomas von der Dunk in 2009 heeft uitgesproken bij de uitreiking van de Lofprijs der Nederlandse taal. In het boek wordt enerzijds gewezen op de achteruitgaande kwaliteit van het onderwijs wanneer dat plaatsvindt in een taal die noch die van de docent noch van de student is. Anderzijds worden de gevolgen voor het Nederlands geschetst wanneer dat verdwijnt uit het academische taaldomein en vervangen wordt door het Engels. Deze gevolgen worden als dramatisch voor het behoud van het Nederlands als cultuurtaal beoordeeld. Hoger opgeleiden zullen steeds minder in staat zijn een redenering in het Nederlands te houden zonder Engelse woorden of begrippen te gebruiken. Het boek is een pleidooi voor de instandhouding, en soms dus zelfs herinvoering, van het Nederlands als taal van het hoger en wetenschappelijk onderwijs.

Catalogus RUG

Globalisering wordt steeds meer synoniem met amerikanisering, langzaam maar zeker doet overal “the American way of life” zijn intrede. Het is op zijn zachtst gezegd jammer dat culturele diversiteit steeds meer verdwijnt, maar dit zou nog tot daaraantoe zijn wanneer het zich beperkte tot positieve verworvenheden, zaken waarop Amerikanen trots kunnen zijn. Ethan Watters stelt in Crazy Like Us: The Globalization of the American Psyche echter dat deze culturele nivellering ook geldt voor de manier waarop psychiatrische stoornissen zich manifesteren. Eetstoornissen bijvoorbeeld, die voorheen in het binnenland van China niet of nauwelijks voorkwamen, nemen daar nu hand over hand toe, en de typisch Amerikaanse vorm van depressie begint  overal ter wereld op te duiken. Volgens Watters komt dit vooral doordat de Amerikaanse definities en behandelingen toonaangevend zijn (denk aan de DSM, de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders van de American Psychiatric Association), en dat vervolgens deze wijze waarop naar stoornissen gekeken wordt de verschijningsvorm van die stoornissen weer beïnvloedt.

Catalogus RUG

Recensie

Interview met Ethan Watters

“We” zijn  nog altijd een beetje trots op hem, de enige Nederlander die tot paus werd verkoren. Nu is er een mooie bundel over hem verschenen: De paus uit de Lage Landen, Adrianus VI, 1459-1523. Catalogus bij de tentoonstelling ter gelegenheid van het 550ste geboortejaar van Adriaan van Utrecht, samengesteld onder redactie van Michiel Verweij. De tentoonstelling is inmiddels voorbij, maar deze catalogus geeft er een blijvend beeld van. Het catalogusdeel is zeer omvattend, zo’n 150 pagina’s van de 424 in totaal, en voorzien van veel achtergrondinformatie. Voorafgaand zijn een achttal artikelen opgenomen, o.a. over de correspondentie met Erasmus.

Slechts een jaar was Adrianus in functie, verkozen dankzij zijn goede contacten met keizer Karel V; hij was geen uitgesproken persoonlijkheid, terwijl de Kerk juist in deze tijd geconfronteerd werd met het gevaar van de pas ontketende Reformatie. Deze bundel beoogt een zekere rehabilitatie: deze paus als een voorloper van de contra-reformatie. Want dit korte pontificaat, ingeklemd tussen twee De Medici pausen,  staat in schril contrast met die glanzende en verwereldlijkte pontificaten van de Hoge Renaissance. Zo herkennen “we” deze Nederlander weer…

Catalogus RUG

Wikipedia over Adrianus VI

De strip - het beeldverhaal - wordt steeds serieuzer genomen, maar de strip zelf wordt ook ook serieuzer. Het Engelse woord “comics” dekt dus niet meer een louter komieke lading. Filosofie als serieuze wetenschap is bijgevolg ook een onderwerp geworden om te presenteren als een stripversie. Zo verscheen enkele maanden geleden de strip Logicomix, over het leven van de filosoof Bertrand Russell en zijn zoektocht naar de grondslagen van de wiskunde; eerder op deze site besproken. Tijdens de “Maand van de filosofie”, april 2010, verschijnt een inleiding in stripvorm: Filosofie in beeld. Auteur èn tekenaar is Margreet de Heer, die vaak voor het dagblad Trouw tekent. Het boekje van ruim 100 pagina’s behandelt zowel enkele thema’s - de vrije wil, wat is werkelijkheid? - als de geschiedenis van de filosofie. Niet komisch bedoeld, maar wel met een knipoog.

Catalogus RUG

Bespreking op Senoeni

Bespreking in dagblad Trouw

Twee oudere heren houden een lofzang op het gedrukte boek, de schrijver Umberto Eco en de filmmaker Jean-Claude Carrière. Ze voeren gesprekken onder leiding van een journalist, Jean-Philippe de Tonnac, die gebundeld zijn verschenen onder de titel Zo gemakkelijk kom je niet van boeken af. De insteek is dat ondanks alle digitalisering het papieren boek niet zal verdwijnen, maar dat het nieuwe medium een positie verwerft naast het oude (zoals ook de radio naast de tv is blijven bestaan). Al met zijn eerste antwoord heeft Eco de toon gezet: “Om te lezen heb je een informatiedrager nodig. Dat kan niet alleen de computer zijn. Ga twee uur achter je computer een roman zitten lezen en je hebt vierkante ogen. … De vormvariaties die het boek de afgelopen vijfhonderd jaar heeft gekend, hebben de functie of de constructie ervan niet veranderd. Het boek is als de lepel, de hamer, het wiel of de beitel. Zijn ze eenmaal uitgevonden, dan kun je het niet beter doen. Je kunt geen lepel maken die beter is dan een lepel. … Het boek heeft getoond wat het waard is en je kunt niet bedenken wat we voor hetzelfde doel aan het boek zouden kunnen verbeteren.”

Zoals het bibliofielen betaamt vliegt het gesprek - vijftien hoofdstukken lang - vervolgens alle kanten op, heel erudiet. De gespreksleider dirigeert de beide heren steeds weer losjes naar een uitgangspunt. En zo wordt ook de sprong gemaakt naar een ander thema van dit boek, namelijk over de inspiratie die uitgaat van nutteloze kennis en van fouten (waartoe het internet overigens ook een uitstekende toegang biedt).  Het resultaat is een boek dat het alleen op papier lekker doet, omdat het een page-turner is voor onderweg, aan het strand of in bed.

Catalogus RUG

Bespreking door Marco van der Broek

Bespreking in dagblad Trouw

Das Rote Buch is een verzameling manuscripten waarin Carl Gustav Jung (1875-1961) de hallucinaties beschrijft (en schildert) die hij tijdens en na een een diepe mentale crisis had. Van 1914 tot 1930 besteedde Jung bijna al zijn vrije tijd aan dit “ afdalen in zijn geest” en het opschrijven van zijn ervaringen in dit “rode boek” of “Liber novus”, dat hij echter nooit voltooide. In zijn later geschreven Erinnerungen, Träume, Gedanken legt hij uit waarom deze confrontatie met zichzelf voor hem noodzakelijk was geweest. Of hij het ooit had willen publiceren is niet zeker. Feit is dat de door Sonu Shamdasani bezorgde uitgave van deze vaak bizarre hersenspinsels een uniek kijkje in de psyche van de grondlegger van de analytische psychologie biedt en bovendien een lust voor het oog is.

Catalogus RUG

Recensie

Presentatie Sonu Shamdasani

Kijken in de ziel is een oorspronkelijk voor televisie gemaakte serie, die bestaat uit door elkaar gesneden interviews door Coen Verbraak met twaalf psychiaters en psychotherapeuten over hun vak en over zichzelf. Het interessante van de aanpak is dat dezelfde onderwerpen aan de verschillende therapeuten voorgelegd worden en deze gesprekjes vervolgens achter elkaar gemonteerd zijn. Niet zelden staan de gegeven antwoorden haaks op elkaar. Het onvermijdelijke effect op de kijker is dat er twijfel rijst over de deugdelijkheid van de basis waarop de uitspraken gedaan worden, ze kunnen namelijk niet allemaal waar zijn. Hebben therapeuten een speciale deskundigheid of zijn het mensen als ieder ander die vanuit een persoonlijke overtuiging en ervaring proberen mensen in geestelijke nood zo goed mogelijk bij te staan?

Catalogus RUG

Recensie