De digitale vitrine van de UB Groningen

Logicomix is een stripverhaal van een Grieks schrijverscollectief o.l.v. Apostolos Doxiades. Het verbaal biedt Een epische zoektocht naar de waarheid, aldus de ondertitel, of in concreto het levensverhaal van Bertrand Russell (1872-1970) en zijn zoektocht naar de grondslagen van de wiskunde. Centraal staat het boek dat Russell met A.N. Whitehead schreef, Principia mathematica. Dit alles wordt opgedist in een ingenieus systeem van raamvertellingen, maar zodanig dat het volstrekt duidelijk is (zoals een bevriend docent wiskunde mij verzekerde). Frege, Hilbert, Cantor, paradoxen en liefdesverhoudingen - vrijwel alles komt voorbij. Dus ook de controverse met Wittgenstein en later in Russells leven zijn politieke engagement. Een uitdagende ontspanning, of omgekeerd, zoals u ook in de titel zelf de klemtoon mag zoeken. Zekerheidshalve ook nog een verklarende begrippenlijst achterin.

Catalogus RUG

Eigen website van dit boek, met filmpjes op YouTube

Recensie van G.J.E. Rutten

Voor De Volkskrant een lokkertje, met het eerste hoofdstuk

Agnes Richter was in de jaren 90 van de 19de eeuw patiënt in de psychiatrische kliniek Hubertusburg bij Dresden. Het jasje dat zij moest dragen borduurde ze vol met teksten; iedere centimeter, voornamelijk van de binnenkant, is beschreven. Deze “tekst” is chaotisch, fragmentarisch en vaak nauwelijks leesbaar of ontcijferbaar. Hans Prinzhorn (1886 - 1933), een kunsthistoricus die later ook psychiater werd, was geïnteresseerd in kunst gemaakt door psychiatrische patiënten: Irrenkünstler. Hij schreef de directeuren van inrichtingen in Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk aan met het verzoek hem alles toe te sturen dat door patiënten gemaakt was. Zo kwam de 5000 stuks grote Sammlung Prinzhorn tot stand, waaronder Agnes’ jasje.
Psychiatrische patiënten worden vaak tegen hun zin opgesloten en Gail Hornstein ziet dit soort teksten als protestliteratuur, niet zozeer als “gekkenliteratuur” die je niet serieus hoeft te nemen. Deze verhalen in de eerste persoon geven volgens haar inzicht in wat hen beweegt. Madness is more code than chemistry en als we het willen begrijpen hebben we ervaringsdeskundigen nodig die het onbegrijpelijke voor ons vertalen, “moedertaalsprekers”  in plaats van hersenscans. In Agnes’s jacket. A psychologist’s search for the meanings of madness stellen de  verzamelde verhalen de beperkingen van psychiatrische verklaringen en behandelwijzen aan de kaak en bieden theorieën en methoden die waarschijnlijk beter werken. We moeten, aldus Hornstein, luisteren in plaats van pillen toe te dienen

Catalogus RUG

De Noorse dichter Jan Erik Vold bezorgde in 2007 een Noorse uitgave van de dagboeken en brieven van Ruth Maier, een Oostenrijkse jodin die in januari 1939 als vluchteling onderdak vindt in Noorwegen. Ze is dan 18, afkomstig uit een seculier en well-established Weens milieu. Ruth Maier is een zeer getalenteerde en begaafde jonge vrouw die zich in Noorwegen aanvankelijk bevrijd voelt van de nazi-onderdrukking. Ze leert in korte tijd Noors, maar blijft haar in 1933 begonnen dagboek in het Duits bijhouden. Daarnaast schrijft ze brieven aan haar achtergebleven vrienden en familie in Oostenrijk en naar haar zus, die al eerder naar Engeland was uitgeweken. In april 1940 wordt ze achterhaald door de geschiedenis wanneer Duitsland Noorwegen bezet. Haar dagboek laat haar toenemende isolement en ongerustheid zien, maar brengt ook verslag uit van haar vriendschap met en liefde voor Gunvor Hofmo, die bekend zou worden als een van de voornaamste naoorlogse Noorse dichteressen. Steeds vaker vertrouwt ze ook gedichten en prozastukken aan het papier toe.

Tijdens de bezetting van Noorwegen verblijft ze, samen met Gunvor, op verschillende plaatsen in Noorwegen en neemt (vrijwilig) deel aan vrouwenwerkkampen. In november 1942 wordt Ruth Maier door politie en Gestapo weggehaald uit een meisjesinternaat in Oslo, haar onderkomen op dat moment. In haar dagboek toont ze zich dan al langere tijd pessimistisch over haar lot. Bij haar arrestatie zegt ze tegen achterblijvende vrienden: “Ik kom niet terug, nooit meer.” Op 26 november wordt ze verscheept naar Duitsland en op transport gezet naar Auschwitz, waar ze op 1 december in de gaskamers wordt vermoord.

Ruth Maier’s diary. A young girl’s life under nazism (2009). Edited by Jan Erik Vold. Translated from the German by Jamie Bulloch. Catalogus RUG.

Recensie in The Independent.

Recensie in The Jewish Chronicle.

Artikel (Noors) in Aftenposten.

Murder in the name of honour van Rana Husseini is niet alleen een verslag over eerwraak maar ook van haar strijd tegen wat zij “an unbelievable crime” noemt. Husseini publiceerde in 1994 voor het eerst een artikel over een eerwraakmoord in The Jordan Times  en kan zich sindsdien niet meer losmaken van het onderwerp. Zij staat nu ook zelf voordurend bloot aan bedreigingen.
Haar verontwaardiging en bezorgdheid betreffen de wijdverbreidheid van het fenomeen, zowel qua aantal (5000 vrouwen per jaar wereldwijd worden vermoord vanwege “eer”!) als qua geografische spreiding. Eerwraak komt niet alleen in landen als Jordanië voor maar ook op grote schaal in de westerse wereld, niet alleen in moslimkringen maar ook onder christenen, hindu’s en andere religieuze groeperingen. Ook de relatieve straffeloosheid van een dergelijk misdrijf wordt door Husseini bekritiseerd, eerwraak wordt vaak gezien als een traditie, een culturele praktijk die geaccepteerd en misschien zelfs gerespecteerd dient te worden. En dat terwijl het “misdrijf” van de slachtoffers vaak uit niet meer bestaat dan het dragen van make up of sexy kleding. Zelfs verkracht zijn wordt gezien als een schande voor de familie die alleen uitgewist kan worden door het slachtoffer ervan te vermoorden. Maar begrip voor of relativering van eerwraak is misplaatst, een eerwraakmoord is wat het woord al zegt: moord.

Catalogus RUG

Recensie

Nederlandse vertaling

*Zie ook een eerdere vitrinebijdrage van Ane van der Leij over de eewraakmoord op de Zweeds-Turks-Koerdische Fadime Şahindal, waaraan ook Husseini in haar boek uitgebreid aandacht besteedt.

Carlos Eire is een Yale professor voor godsdienstgeschiedenis. In A very brief history of eternity beschrijft hij de paradigma-wisseling van het concept “eeuwigheid” in vijf stappen, vanaf de vroeg-joodse en vroeg-griekse periode via Augustinus natuurlijk tot de moderne tijd. Het eindigt met de Big Bang en enquetes over hemel & hel. Dit niet door de lezer te overvoeren met allerlei tussensprongetjes in een drang to volledigheid, maar heel leesbare volgens een grote lijn door de geschiedenis, in ruim 200 pagina’s tekst.

Catalogus RUG

Recensie door B.H. Shapiro

Recensie door Todd May

De hijab,  het islamitische hoofddoekje, is in Frankrijk sinds 2004 verboden op openbare scholen en in openbare diensten. De hijab is het symbool van de identiteit van moslima’s geworden voor zowel moslims als niet-moslims. Waarom wordt er zo’n punt van gemaakt terwijl het percentage godsdienstigen, ook moslims, alleen maar afneemt?  Waarom is deze kwestie juist in Frankrijk zo hoog opgelopen? In Hijab & the republic: uncovering the French headscarf debate betoogt Bronwyn Winter dat de hoofddoekjeskwestie onderdeel vormt van een meer omvattend debat. Frankrijks koloniale verleden, nationalisme, racisme en het strikte secularisme spelen daarbij een fundamentele rol. Vanuit feministisch perspectief beargumenteert Winter hoe de zaak kan en moet worden begrepen.

Catalogus RUG

Raymond Cattell (1905-1998) is een beroemd psycholoog wiens  theorieën over persoonlijkheid en intelligentie van grote invloed zijn geweest. In 1997 zou hij van de APA (American Psychological Association) de “Gold Medal Award” ontvangen voor zijn levenslange verdienste voor de psychologische wetenschap. Er kwam echter nogal wat kritiek hierop vanwege Cattells eugenetische opvattingen, die hij niet alleen in de jaren 30 uitte toen zoiets wat minder weerstand opriep, maar ook nog in de jaren 80 en 90. De APA stelde de voorgenomen plechtige uitreiking tot nader order uit. Cattell zelf vond de kritiek niet terzake en ook onterecht, zoals hij in een open brief aan de APA schreef. Een paar weken later overleed hij. In de biografie The Cattell controversy. Race, science, and ideology van William Tucker wordt Cattells ideologie en de invloed daarvan op zijn wetenschappelijke bijdragen in detail onderzocht.

Catalogus RUG

Recensie

Ons koopgedrag is vaak vreemd en wordt ook door onszelf niet altijd begrepen. Waarom kopen we dingen die we helemaal niet nodig hebben? En waarom kopen we zo veel? En met wat voor redeneringen overtuigen we onszelf dat het wel nuttige aankopen zijn? Geoffrey Miller betoogt in Spent. Sex, evolution and consumer behavior dat kapitalistisch consumentisme niet de logische en onvermijdelijke uitkomst van menselijke evolutie is. We kopen niet, tenminste niet alleen, om onze rijkdom, status en goede smaak te laten zien. Dat is een te simpele verklaring. Als evolutionair psycholoog heeft Miller daar meer over te zeggen. Volgens hem tonen de resultaten van de laatste twintig jaar van evolutionair psychologisch onderzoek aan dat we met onze aankopen vooral onze aaantrekkelijkheid als seksuele partner en vriend willen laten zien.

Catalogus RUG

Recensie in The Guardian

Lezing Geoffrey Miller in Studium Generale

Jeroen Geurts is neurobioloog en in Kopstukken doet hij verslag van gesprekken over hersenen en bewustzijn die hij hield met een aantal groten, kopstukken, in dit vakgebied. Met Rita Levi-Montalcini, die in 1986 de Nobelprijs won en op het moment van het interview met Geurts al tegen de honderd liep, spreekt hij over multiple sclerose en over ouderdom. Zij schreef daarover een boek dat in het Nederlands vertaald is met de titel “Ouderdom bestaat niet”.  Met Susan Greenfield, ‘de barones’, heeft Geurts het over de negatieve effecten  van technologische ontwikkelingen op het jonge brein en over Richard Dawkins, een van de andere geïnterviewden, met wie Greenfield “absoluut niet door een deur kan”, omdat diens argumentatie “gelijk staat aan Mein Kampf en de retoriek van George Bush”. Oliver Sacks, positief als hij altijd is, geeft Geurts een iets andere les dan Greenfield mee: hij stelt voor om “technologie te vermenselijken voordat het ons ontmenselijkt”. Maar uiteindelijk heeft toch geen van de geïnterviewden een antwoord op de vraag hoe het bewustzijn in de hersenen tot stand komt, behalve Daniel Dennett. Van hem is de uitspraak “dat onze ‘geest’ een softwarepakket is dat op de hardware van onze hersenen draait”, een stelling die door de meeste anderen niet zonder meer onderschreven wordt.

Catalogus RUG

Recensie in de Volkskrant

Paul Verhaeghe neemt in Het einde van de psychotherapie stelling tegen de huidige populaire opvatting dat er voor de meeste psychische aandoeningen een genetische en/of neurologische oorzaak is. De sociale en maatschappelijke factoren, die in de jaren 70 vooral als verklaring dienden,  raken daarmee  steeds meer buiten beeld. Dat, zoals uit veel onderzoek blijkt, psychotherapie vaak niet werkt komt volgens Verhaeghe omdat het wordt toegepast in situaties waar het niet voor bedoeld was. Dit niet werkzaam zijn wordt dan weer gezien als bewijs dat de oorzaak wel een biologische moet zijn, dat het om een ‘ziekte’ gaat, die dan ook met medicijnen behandeld dient te worden. Onjuist, aldus Verhaeghe. Hij illustreert dit met gevalsstudies waaruit volgens hem blijkt dat psychotherapie wél werkt en besteedt zijn laatste hoofdstuk aan hoe psychotherapie en de relatie tussen therapeut en patiënt er uit zouden moeten zien. Verhaeghe verloochent zijn psychoanalytische oriëntatie niet waar hij deze relatie als doel, en niet zozeer als middel van de therapie ziet.

Catalogus RUG

Recensie in de Volkskrant

Interview met Paul Verhaeghe